Tuân thủ xuất xứ hàng hóa: Những điều doanh nghiệp XNK cần biết từ Công văn 17552/CHQ-GSQL

Ngày 16/6/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn số 17552/CHQ-GSQL hướng dẫn các Chi cục Hải quan khu vực về việc kiểm tra, xác định xuất xứ và ghi nhãn hàng hóa xuất nhập khẩu. Đây là văn bản quan trọng mà doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần nắm rõ để chủ động rà soát, điều chỉnh hồ sơ và quy trình cho phù hợp.

Vì sao Cục Hải quan ban hành hướng dẫn này?

Theo Cục Hải quan, thời gian qua toàn ngành đã triển khai nhiều chỉ đạo, kế hoạch và hướng dẫn nghiệp vụ liên quan đến kiểm tra xuất xứ hàng hóa, qua đó phát hiện và xử lý nhiều vụ việc vi phạm. Tuy nhiên, trong bối cảnh thương mại quốc tế diễn biến phức tạp, xung đột thương mại giữa các nền kinh tế gia tăng và hoạt động dịch chuyển đầu tư, sản xuất diễn ra mạnh hơn, công tác quản lý xuất xứ hàng hóa đang đối mặt với nhiều thách thức mới — đặc biệt khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh, tạo thêm áp lực kiểm soát nguồn gốc hàng hóa.

Tình trạng lợi dụng xuất xứ để né thuế, lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại, hợp thức hóa nguồn gốc và chuyển tải bất hợp pháp được đánh giá có xu hướng gia tăng, với phương thức ngày càng tinh vi. Đây chính là lý do Công văn 17552/CHQ-GSQL được ban hành, thay thế nội dung hướng dẫn tại các công văn trước đây (Công văn 5189/TCHQ-GSQL, 755/TCHQ-GSQL và 571/CHQ-GSQL).

Căn cứ pháp lý

Công văn được xây dựng dựa trên hệ thống văn bản pháp quy mới có hiệu lực trong giai đoạn 2025-2026, bao gồm:

• Nghị định số 167/2025/NĐ-CP về thủ tục hải quan, kiểm tra giám sát hải quan.
• Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về nhãn hàng hóa.
• Nghị định số 169/NĐ-CP (ban hành 15/5/2026) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.
• Thông tư số 121/2025/TT-BTC về thủ tục hải quan và quản lý thuế.

Những điều doanh nghiệp cần lưu ý khi khai báo xuất xứ hàng nhập khẩu

Đối với hàng hóa nhập khẩu, cơ quan hải quan sẽ kiểm tra nghiêm ngặt hồ sơ khai báo về nước xuất xứ, tên hàng, mã số HS, mô tả hàng hóa, chứng từ chứng nhận xuất xứ (C/O) và tiêu chí xuất xứ, đồng thời đối chiếu tính thống nhất giữa nội dung khai báo với toàn bộ hồ sơ hải quan. Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý ba nhóm nội dung sau:

• Mã UN/LOCODE: Khi khai báo nước xuất xứ trên tờ khai, phải sử dụng chính xác mã nước, vùng lãnh thổ theo đúng bảng mã UN/LOCODE do Cục Hải quan thông báo.
• Thông tin chi tiết: Khai đầy đủ tên hàng, nhãn hiệu, quy cách phẩm chất, thông số kỹ thuật, thành phần cấu tạo, model và ký mã hiệu.
• Tiêu chí xuất xứ: Nắm rõ và thể hiện đúng các tiêu chí như xuất xứ thuần túy (WO), sản xuất toàn bộ (PE) hoặc các tiêu chí cụ thể theo danh mục PSR.

Trường hợp phát sinh nghi vấn, cơ quan hải quan sẽ kiểm tra thực tế hàng hóa, bao bì, chứng từ vận tải và các tài liệu liên quan để xác định xuất xứ.

Cảnh báo về việc ghi nhãn sai xuất xứ Việt Nam

Đây là nội dung được nhấn mạnh đặc biệt trong công văn, nhằm bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế:

Đối với hàng nhập khẩu: Cơ quan hải quan sẽ kiên quyết xử lý các trường hợp hàng hóa được sản xuất tại nước ngoài nhưng khi nhập khẩu về đã ghi sẵn các dòng chữ như “Made in Vietnam”, “Produced in/by Vietnam” hoặc “Origin Vietnam” trên hàng hóa hoặc bao bì. Theo hướng dẫn, những trường hợp này sẽ bị xử lý như hành vi buôn bán hàng giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa theo quy định pháp luật hiện hành.

Đối với hàng xuất khẩu: Cơ quan hải quan tăng cường kiểm tra các trường hợp hàng hóa không đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam nhưng vẫn ghi nhãn là hàng Việt Nam nhằm hưởng ưu đãi thuế quan hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Việc kiểm tra được thực hiện từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến kiểm tra thực tế hàng hóa, đối chiếu với nguyên liệu đầu vào và quá trình sản xuất, gia công thực tế.

Các phương thức gian lận cần đặc biệt lưu ý

Công văn chỉ rõ một số phương thức gian lận xuất xứ tinh vi mà doanh nghiệp cần tránh để không bị xử lý oan hoặc vô tình vi phạm:

1. Nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện rời rạc từ nước ngoài về nhưng chỉ thực hiện công đoạn gia công, lắp ráp đơn giản, không đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (mã HS) hoặc hàm lượng giá trị gia tăng, nhưng vẫn khai báo xuất xứ Việt Nam.
2. Thành lập nhiều công ty con, mỗi công ty chỉ nhập một cụm linh kiện để lắp ráp, nhằm chia nhỏ hoạt động và tránh bị phát hiện quy mô sản xuất thực tế.
3. Khai báo sai hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), không trung thực về nguồn gốc nguyên liệu đầu vào để hợp thức hóa xuất xứ hoặc hưởng ưu đãi thuế quan.

Đối với hàng gửi kho ngoại quan, các đơn vị hải quan cũng được yêu cầu giám sát chặt hoạt động đóng ghép hàng hóa, thay đổi trạng thái bao bì, dán nhãn trước khi xuất đi nước thứ ba hoặc đưa vào nội địa, nhằm ngăn ngừa nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp.

18 nhóm hàng và các mã loại hình thuộc diện kiểm tra trọng điểm

Trên cơ sở phân tích rủi ro và kết quả kiểm tra nội bộ, Cục Hải quan xác định 18 nhóm mặt hàng có nguy cơ gian lận xuất xứ cao, cần tập trung kiểm tra, bao gồm: gỗ và sản phẩm từ gỗ; thiết bị nội thất, thể thao; thép và sản phẩm thép; điện tử và linh kiện; xe đạp điện; pin năng lượng mặt trời, pin lithium; lốp xe; giày dép, túi xách; nông sản và một số nhóm hàng khác.

Các mã loại hình xuất nhập khẩu được đưa vào diện theo dõi trọng điểm gồm:

• Xuất khẩu: B11 (xuất khẩu kinh doanh), E52 (xuất sản phẩm gia công), E62 (xuất sản phẩm sản xuất xuất khẩu), C12 (hàng từ kho ngoại quan xuất đi nước ngoài).
• Nhập khẩu: A11 (nhập khẩu kinh doanh tiêu dùng), A12 (nhập khẩu kinh doanh sản xuất), E31, E21 (nhập nguyên liệu sản xuất xuất khẩu và nhập nguyên liệu gia công cho thương nhân nước ngoài).

Ngoài các nhóm hàng đã nêu, Cục Hải quan cũng yêu cầu các đơn vị hải quan căn cứ tình hình thực tế để chủ động bổ sung thêm các nhóm hàng có nguy cơ cao về gian lận, giả mạo xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Hiệu lực thi hành

Công văn 17552/CHQ-GSQL chính thức thay thế nội dung hướng dẫn tại các công văn trước đây, bao gồm Công văn 5189/TCHQ-GSQL, Công văn 755/TCHQ-GSQL và Công văn 571/CHQ-GSQL. Các đơn vị hải quan có trách nhiệm thực hiện chế độ báo cáo định kỳ 6 tháng (trước ngày 07/7) và hằng năm (trước ngày 07/01) về công tác kiểm tra, xác định xuất xứ và ghi nhãn hàng hóa.

Doanh nghiệp nên làm gì?

Cục Hải quan khẳng định việc tăng cường kiểm tra, xác định xuất xứ không chỉ nhằm ngăn chặn gian lận thương mại, chống thất thu ngân sách, mà còn góp phần bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam, thực hiện hiệu quả các cam kết thương mại quốc tế và tạo môi trường cạnh tranh minh bạch cho doanh nghiệp.

Trước những thay đổi này, doanh nghiệp xuất nhập khẩu — đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong 18 nhóm hàng trọng điểm hoặc sử dụng các mã loại hình nêu trên — nên chủ động:

• Rà soát lại toàn bộ hồ sơ khai báo xuất xứ, đảm bảo khai đúng mã UN/LOCODE, đầy đủ thông tin hàng hóa và đúng tiêu chí xuất xứ.
• Kiểm tra lại quy trình ghi nhãn hàng hóa, tránh các sai sót có thể bị quy là giả mạo xuất xứ.
• Chuẩn hóa hồ sơ, chứng từ liên quan đến C/O và nguồn gốc nguyên liệu đầu vào.
• Theo dõi sát các hướng dẫn tiếp theo từ cơ quan hải quan để cập nhật kịp thời.

Nguồn tham khảo: Cục Hải quan, Công văn số 17552/CHQ-GSQL ngày 16/6/2026; Báo Điện tử Chính phủ (baochinhphu.vn); Thời báo Tài chính Việt Nam.

XEM NỘI DUNG CÔNG VĂN CHI TIẾT